1 मेपासून राज्यात राष्ट्रीय जनगणनेच्या पहिल्या टप्प्याला सुरुवात; प्रथमच ‘स्व-गणना’चा पर्याय उपलब्ध

देशाच्या इतिहासात ही पहिली पूर्णतः डिजिटल जनगणना ठरणार असल्यामुळे प्रशासनाने तांत्रिक पायाभूत सुविधा अधिक सक्षम केल्या आहेत.

For the first time, the option of ‘self-calculation’ is available : राज्यात 1 मेपासून राष्ट्रीय जनगणनेच्या पहिल्या टप्प्याला औपचारिक सुरुवात झाली असून, यंदाची जनगणना अनेक बाबतीत ऐतिहासिक ठरणार आहे. कारण प्रथमच नागरिकांना स्व-गणना करण्याचा पर्याय उपलब्ध करून देण्यात आला आहे. डिजिटल तंत्रज्ञानाच्या मदतीने नागरिक स्वतःहून आपल्या कुटुंबाची माहिती ऑनलाइन भरू शकणार आहेत. हा टप्पा पूर्णपणे ऐच्छिक असला तरी नागरिकांच्या सक्रिय सहभागावरच संपूर्ण प्रक्रियेचे यश अवलंबून असणार आहे.

राज्याच्या मुख्य प्रधान जनगणना अधिकारी डॉ. निरुपमा डांगे यांनी गुरुवारी पत्रकार परिषदेत ही माहिती देताना सांगितले की, 1 मे ते 15 मे 2026 या कालावधीत नागरिकांना अधिकृत संकेतस्थळावर जाऊन स्व-गणना करता येईल. देशाच्या इतिहासात ही पहिली पूर्णतः डिजिटल जनगणना ठरणार असल्यामुळे प्रशासनाने तांत्रिक पायाभूत सुविधा अधिक सक्षम केल्या आहेत. नागरिकांचा सहभाग वाढवण्यासाठी आणि प्रक्रिया पारदर्शक करण्यासाठी हा उपक्रम राबविण्यात येत असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

स्व-गणना प्रक्रियेमध्ये नागरिकांना se.census.gov.in या अधिकृत संकेतस्थळावर जाऊन आपली माहिती नोंदवावी लागेल. एका कुटुंबासाठी एकच अर्ज भरायचा असून, एकूण 33 प्रश्नांची अचूक माहिती देणे आवश्यक आहे. या प्रक्रियेत कोणतीही कागदपत्रे अपलोड करण्याची गरज नाही, त्यामुळे प्रक्रिया सोपी आणि जलद करण्यात आली आहे. सर्व माहिती भरल्यानंतर नागरिकांना 11 अंकी युनिक आयडी दिला जाईल. हा आयडी पुढील टप्प्यातील पडताळणीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा असणार आहे, त्यामुळे तो सुरक्षित ठेवण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.

प्रतीक्षा संपली! 12 वीचा निकाल 2 मे ला; विद्यार्थ्यांना दुपारी 1 वाजल्यापासून अधिकृत वेबसाइटवर पाहता येणार

दरम्यान, जनगणनेचा दुसरा टप्पा म्हणजे घरगणना 16 मे ते 14 जून 2026 या कालावधीत पार पडणार आहे. या टप्प्यात जनगणना अधिकारी घरोघरी जाऊन माहितीची पडताळणी करतील. ज्या नागरिकांनी आधीच स्व-गणना केली आहे, त्यांनी आपला युनिक आयडी दाखवणे आवश्यक असेल. तर ज्या नागरिकांनी स्व-गणना केलेली नाही, त्यांची माहिती अधिकारी प्रत्यक्ष भेटीतून नोंदवून घेतील.

संपूर्ण प्रक्रियेदरम्यान नागरिकांनी काही महत्त्वाच्या बाबींची काळजी घेणे आवश्यक आहे. केवळ अधिकृत संकेतस्थळाचाच वापर करावा, कोणत्याही संशयास्पद लिंक किंवा संदेशांपासून दूर राहावे, तसेच मिळणाऱ्या एसएमएस किंवा ई-मेलचा स्रोत तपासावा. विशेष म्हणजे, कोणतीही वैयक्तिक कागदपत्रे ऑनलाइन अपलोड करू नयेत, असे प्रशासनाने स्पष्टपणे सांगितले आहे.

या व्यापक उपक्रमासाठी राज्यभरात मोठ्या प्रमाणावर मनुष्यबळ तैनात करण्यात आले आहे. सुमारे 2.64 लाख क्षेत्रीय कर्मचारी, जनगणना अधिकारी आणि पर्यवेक्षक काम पाहणार असून, अतिरिक्त 10 टक्के राखीव कर्मचारीही सज्ज ठेवण्यात आले आहेत. त्यामुळे कोणतीही अडचण उद्भवल्यास त्वरित त्यावर उपाय करता येणार आहे.

एकूणच, डिजिटल पद्धतीने होणारी ही जनगणना राज्याच्या प्रशासनिक व्यवस्थेसाठी एक महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. अचूक आणि विश्वासार्ह माहिती मिळाल्यास शासनाच्या विविध योजना अधिक प्रभावीपणे राबवता येतील. त्यामुळे नागरिकांनी स्वयंस्फूर्तीने या प्रक्रियेत सहभागी होऊन आपल्या जबाबदारीची जाणीव ठेवावी, असे आवाहन प्रशासनाकडून करण्यात आले आहे.

संबंधित बातम्या